Η ομαδική θεραπεία είναι μια μορφή ψυχοθεραπείας που αξιοποιεί τη δυναμική των ανθρώπινων σχέσεων για την αντιμετώπιση και την διαχείριση θεμάτων που αφορούν την ψυχική υγεία. Συνήθως, η ομάδα περιλαμβάνει έναν θεραπευτή (και κάποιες φορές έναν συνθεραπευτή) και έξι έως δώδεκα μέλη. Για κάποιον που δεν έχει την εμπειρία της ομαδικής θεραπείας, μια τέτοια ιδέα ενδέχεται να προξενεί φόβο και άγχος. Για πολλούς θεραπευόμενους, η «έκθεση» μπροστά με μια ομάδα ανθρώπων μπορεί να φαίνεται ένα τεράστιο, δύσκολο βήμα.

Η βασική διαφορά από τις ατομικές συνεδρίες είναι ότι δίνει την δυνατότητα διάδρασης στους θεραπευόμενους με τους άλλους σε ένα ασφαλές, υποστηρικτικό περιβάλλον. Παρόλο που φαινομενικά το άτομο έχει συγκριτικά λιγότερο χρόνο και η προσοχή δεν εστιάζεται αποκλειστικά σε εκείνο, η ομαδική θεραπεία έχει πολλαπλά οφέλη. Εξάλλου, υπάρχουν πλεονεκτήματα που κανείς δεν μπορεί να έχει μέσω της ατομικής θεραπείας.

Τα μέλη που απαρτίζουν μία ομάδα ψυχοθεραπείας έχουν πολλά κοινά μεταξύ τους. Κοινά ως προς τα συναισθήματά του, ως προς τις σκέψεις τους, τους προβληματισμούς και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν. Το γεγονός αυτό αποτελεί από τη φύση του έναν από τους πιο δυνατούς θεραπευτικούς παράγοντες μίας ομάδας. Η ίδια η λειτουργία της ομάδας έχει δύναμη. Αναμφίβολα η πίστη και η εμπιστοσύνη των μελών της ομάδας σε αυτή τη δύναμη είναι απαραίτητη προκειμένου αυτή να έρθει στην επιφάνεια και να βοηθήσει ολόκληρη την ομάδα.

Αναλυτικότερα, τα μέλη μίας ομάδας συνήθως έχουν παρόμοια προβλήματα. Η παρατήρηση από τα νεότερα μέλη της ομάδας, των παλαιότερων μελών, τα οποία έχουν βελτιωθεί και εξελιχθεί, αυξάνει τις προσδοκίες των πρώτων. Αυτός και μόνο ο παράγοντας καθιστά τις παρεμβάσεις της ομάδας ανώτερες από τις ατομικές ψυχοθεραπείες, ενώ παράλληλα προωθεί την αίσθηση της αυτοδυναμίας του κάθε ατόμου.

Σε μία θεραπευτική ομάδα ανακαλύπτεις ότι δεν είσαι μοναδικός, ως προς τα αρνητικά συναισθήματα που βιώνεις, τις σκέψεις και τις δυσκολίες που συναντάς. Αυτή η ανακάλυψη αποτελεί αποδεδειγμένα μεγάλη πηγή ανακούφισης για το άτομο, καθώς συνειδητοποιούν ότι τελικά δεν υπάρχει ανθρώπινη πράξη ή σκέψη που να μην αγγίζει καθόλου την εμπειρία των άλλων ανθρώπων, όσο δυσάρεστη και αν είναι. Ως αποτέλεσμα, το άτομο αντιλαμβάνεται τις ομοιότητες που έχει με τον κόσμο γύρω του, αναπτύσσει τις σχέσεις του με τους άλλους σε διαφορετικό επίπεδο και εντέλει καθησυχάζεται η αίσθηση της αξίας του ως προσωπικότητα. Μέσω του μοιράσματος παρόμοιων εμπειριών ζωής με τα μέλη της ομάδας του, το άτομο βιώνει την αποδοχή του από τους άλλους και τελικά την κάθαρση.

Η παροχή άμεσων συμβουλών από τα μέλη της ομάδας και τους συντονιστές της, αποτελούν βασικό χαρακτηριστικό κάθε ψυχοθεραπευτικής ομάδας. Πέρα, όμως, από τον προφανή λόγο ύπαρξης αυτού του χαρακτηριστικού, δηλαδή τις διάφορες εναλλακτικές λύσεις που μπορούν να βρεθούν για ένα πρόβλημα, ο έμμεσος σκοπός των άμεσων συμβουλών είναι πολύ βαθύτερος και συνιστά εξαιρετικό θεραπευτικό παράγοντα της ομάδας. Είναι η αίσθηση που αναπτύσσεται στα μέλη της ομάδας ότι υπάρχει ανάμεσά τους αμοιβαίο ενδιαφέρον και φροντίδα. Σε αυτή τη φάση παρατηρείται η δεύτερη μεγάλη ανακάλυψη, ότι δηλαδή το άτομο είναι σημαντικό για τους άλλους, γεγονός που αυξάνει την αυτοεκτίμησή του. Η ομαδική θεραπεία είναι η μοναδική μορφή ψυχοθεραπείας που δίνει την ευκαιρία σε κάποιον να ωφελήσει τους άλλους.

Η μίμηση αποτελεί μία βασική διαδικασία που πραγματοποιείται μέσα στην ομάδα. Το άτομο μπορεί να παρατηρήσει πώς χειρίζονται οι υπόλοιποι τις δυσκολίες τους. Αξίζει να σημειωθεί ότι έρευνες για την ομαδική ψυχοθεραπεία δείχνουν ότι η μίμηση είναι μία από τις αποτελεσματικότερες θεραπευτικές δυνάμεις. Από την άλλη μεριά, το άτομο μπορεί να απορρίψει μία συμπεριφορά που θεωρεί ότι δεν του ταιριάζει, ή να τη δοκιμάσει και να ανακαλύψει ότι δεν είναι αποτελεσματική για τον ίδιο. Μέσω αυτής της διαδικασίας το άτομο ανακαλύπτει τι δεν είναι, δηλαδή τι δεν αποτελεί χαρακτηριστικό της προσωπικότητάς του, και μαθαίνοντας τι δεν είσαι, ανακαλύπτεις σιγά – σιγά αυτό που είσαι. Η αναζήτηση της αυτογνωσίας είναι ένας λόγος για τον οποίο πολλοί άνθρωποι επιλέγουν την ομαδική ψυχοθεραπεία.

Οι παρατηρήσεις και τα σχόλια ενός μέλους της ομάδας αντικατοπτρίζουν τον πραγματικό κόσμο για το άτομο και γίνονται αποδεκτά σε πολύ μεγαλύτερο βαθμό από ότι τα αντίστοιχα του θεραπευτή. Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι ότι οι αντιδράσεις των μελών της ομάδας είναι περισσότερο αυθόρμητες και ειλικρινείς, από ότι οι επιστημονικά στοχευμένες αναλύσεις του θεραπευτή. Στην πραγματικότητα οι έρευνες αποκαλύπτουν ότι τα μέλη της ομάδας, που έχουν ολοκληρώσει τον κύκλο συνεδριών τους, αποδίδουν στα υπόλοιπα μέλη σημαντικότατο ρόλο στη βελτίωσή τους. Για κάποιον που αναζητά το νόημα της ζωής είναι ευκολότερο να το ανακαλύψει όταν προσανατολίζεται σε κάτι ή κάποιον έξω από τον εαυτό του. Εδώ ακριβώς εντοπίζονται και δύο από τα σημαντικότερα συστατικά της ομαδικής ψυχοθεραπείας, που δεν είναι άλλα από το νόημα της ζωής και τον αλτρουισμό.

Μία ακόμη θεραπευτική διαδικασία της ομάδας είναι ότι τα μέλη της αναπόφευκτα αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και με τους συντονιστές θυμίζοντας τους τρόπους αλληλεπίδρασης που είχαν με τους γονείς και τα αδέρφια τους. Ο σκοπός εδώ δεν είναι η αναβίωση του, ίσως, δυσάρεστου παρελθόντος των μελών, αλλά η επανορθωτική αναβίωση παλαιότερων συγκρούσεων, η οποία ουσιαστικά αναπρογραμματίζει τις σκέψεις, τα συναισθήματα και τις συμπεριφορές των ατόμων, έτσι ώστε τελικά να αντιδρούν με διαφορετικό τρόπο σε εσωτερικά και εξωτερικά ερεθίσματα. Το αποτέλεσμα σε κάθε περίπτωση είναι θεραπευτικό και συνεπάγεται τη βελτίωση των μελών της ομάδας.

Επιπλέον, σε μία θεραπευτική ομάδα το άτομο έχει την ευκαιρία να παρατηρήσει και να γνωρίσει την εντύπωση που δημιουργεί στους γύρω του. Ο καθένας από εμάς βλέπει τον εαυτό του με διαφορετικό τρόπο από ότι τον βλέπουν οι άλλοι, και αυτό συμβαίνει διότι ο κάθε άνθρωπος αντιλαμβάνεται με διαφορετικό τρόπο την ίδια πραγματικότητα. Μέσα στην ομάδα το άτομο συνειδητοποιεί τις κοινωνικές του συνήθειες, οι οποίες κάποιες φορές υπονομεύουν τις κοινωνικές του σχέσεις. Επιπροσθέτως, μέσα από παρόμοιες διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα μέσα στην ομάδα, το άτομο μπορεί να βρει απαντήσεις σε πολύ βαθύτερα ερωτήματα ή συλλογισμούς του, όπως για παράδειγμα «σε ποιο βαθμό συμβάλλω εγώ ο ίδιος στη μοναξιά μου;». Εξάλλου, η ομαδική θεραπεία είναι πιο κοντά στις πραγματικές συνθήκες ζωής και μας δίνει την ευκαιρία να δούμε άμεσα το πώς διαφορετικοί άνθρωποι βλέπουν αυτό που λέμε και σκεφτόμαστε. Ενδεχομένως, αυτός είναι και ο λόγος που η ομαδική θεραπεία φαίνεται να έχει πιο σταθερά αποτελέσματα μέσα στο χρόνο.